Wędrujący święty

Dionizy, patron, który przebacza

Święty Dionizy z Zakynthos żył naprawdę, w szesnastym i siedemnastym wieku, i naprawdę był arystokratą, mnichem, potem biskupem Eginy, który u schyłku życia wrócił na rodzinną wyspę i osiadł w klasztorze Anafonitria, wysoko na północnym zachodzie. To fakty. Reszta jest opowieścią, którą wyspa opowiada o sobie samej — i jak każda taka opowieść, mówi więcej o wyspie niż o świętym.

Najważniejsza historia jest ta o przebaczeniu. Pewnej nocy do klasztoru przyszedł człowiek, który zabił i uciekał przed zemstą. Prosił o schronienie. Dionizy go ukrył, nakarmił, dał kryjówkę. A potem dowiedział się — tak głosi opowieść — że człowiek, którego właśnie ocalił, zabił jego własnego brata.

I to jest ten moment, w którym legenda staje się czymś większym niż legenda. Bo Dionizy nie wydał mordercy. Nie krzyknął, nie wezwał zemsty, nie odwołał schronienia. Pomógł mu uciec dalej, w góry, ku bezpieczeństwu. Przebaczył zabójcy brata w chwili, gdy przebaczenie musiało kosztować najwięcej — nie z niewiedzy, tylko wiedząc.

Grecy mówią, że to najtrudniejszy cud w całej ich hagiografii. Nie chodzenie po wodzie, nie uzdrawianie — tylko to jedno: człowiek, który przebacza mordercy swojej krwi. Bo cud fizyczny robi Bóg, a przebaczenie musi zrobić człowiek, sam, własną wolą, przeciw wszystkiemu, co w nim krzyczy. To cud, którego nie da się podrobić.

Dionizy umarł w 1622 roku i został pochowany na wysepce Strofades, na południe od Zakynthos, gdzie mnisi strzegli jego ciała. I tu zaczyna się druga część opowieści — ta o ciele, które nie chce się rozłożyć. Kiedy po latach otwarto grób, ciało świętego miało być nienaruszone. Dla prawosławnych to znak świętości: że śmierć nie ma nad kimś pełnej władzy.

Relikwie przeniesiono na wyspę, do kościoła, który nosi jego imię i który — jako jeden z nielicznych — przetrwał trzęsienie ziemi 1953 roku. Leżą tam do dziś, w srebrnym relikwiarzu, ubrane w szaty i w buty. I tu przychodzi najpiękniejsza z wyspiarskich wiar: że święty nocą wychodzi. Że wędruje po wyspie, pomaga potrzebującym, staje przy chorych i zagubionych — i że dlatego jego buty się zdzierają.

Mnisi, mówią, wymieniają mu obuwie, bo się zużywa. Znajdują na sandałach piasek, wodoros­ty, ślady dróg, których relikwia nie powinna była przejść. Racjonalista się uśmiechnie. Ale wyspiarz opowiada to z całą powagą, bo to nie jest dla niego zabobon — to jest sposób, w jaki wyspa mówi, że jej święty jej nie opuścił. Że wciąż chodzi tymi drogami, którymi chodzą oni.

Dwa razy w roku, 24 sierpnia i 17 grudnia, relikwie wynosi się z kościoła i niesie w procesji ulicami stolicy. Całe miasto wychodzi. Grają orkiestry, biją dzwony, w powietrzu unosi się kadzidło i dym fajerwerków. To największe święto wyspy — dzień, w którym Zakynthos jest najbardziej sobą, najbardziej greckie, najbardziej własne.

Można w to wszystko nie wierzyć i wciąż zrozumieć, dlaczego to piękne. Bo wyspa nie wybrała sobie na patrona wojownika ani króla, tylko człowieka, którego jedynym czynem, jaki wszyscy pamiętają, było przebaczenie. Wyspiarze mogli czcić w nim cokolwiek. Wybrali miłosierdzie. To mówi o nich coś dobrego.

Wejdź do jego kościoła w środku dnia, kiedy jest pusto. Złoto ikonostasu, ciemność, zapach wosku i kadzidła, migotanie świec zapalonych przez ludzi, którzy o coś prosili. Gdzieś z boku, w srebrze, leży człowiek, który przebaczył zabójcy brata. Nie musisz wierzyć, że wychodzi nocą. Wystarczy, że zrozumiesz, dlaczego cała wyspa chce w to wierzyć — że gdzieś tu chodzi ktoś, kto potrafił wybaczyć rzecz niewybaczalną, i że dopóki chodzi, jest jeszcze dla wszystkich nadzieja.

Ukrył człowieka, który zabił mu brata. To nie jest legenda o cudzie. To legenda o przebaczeniu.